MORS

Mors (Odobenus rosmarus), Arktik ve yarıArktik denizlerde yaşayan büyük bir deniz memelisidir ve Odobenidae ailesinin tek yaşayan üyesidir. “Mors” adı Slav dillerinden gelirken, İngilizce’de bu tür “walrus” olarak bilinir. Bu canlılar özellikle büyük köpek dişleri, uzun duyarlı bıyıkları ve etkileyici gövde yapıları ile tanınır; dişleri yaklaşık 50 cm’ye kadar uzayabilir ve bu dişler hem buzda yürümeye yardımcı olur hem de buz tabakalarını kırmada kullanılabilir. Morsların vücutları kalın derilerle kaplı olup, deri altı yağ tabakası soğuk deniz sularında ısıyı korumalarına yardım eder. Deri rengi genellikle açık gri ile sarımsı kahverengi arasında değişir ve gövdelerinde sadece kısa bir kürk bulunur. Erkek morslar dişilerden genellikle daha büyük olur; yetişkin erkekler yaklaşık 320 cm uzunluğa ve 1500 kg ağırlığa ulaşabilirken, dişiler daha küçük olmalarına rağmen yine de etkileyici boyutlardadır. Morslar sosyal memelilerdir ve kışın ve yazın büyük sürüler hâlinde birlikte olabilirler. Üreme dönemi ocaknisan ayları arasında gerçekleşir; erkekler dişilerin dikkatini çekmek ve diğer erkeklerle rekabet etmek için ses çıkarırlar. Gebelik süresi yaklaşık 15 ay sürer ve dişiler genellikle üç yılda bir tek yavru doğurur. Yavrular doğduklarında hemen yüzebilir ve anneleriyle birlikte kalırlar; sütten kesilme süreci yaklaşık üç yaşına kadar devam eder. Beslenme açısından morslar çoğunlukla bentik (deniz tabanı) omurgasızlarıyla, özellikle çift kabuklu yumuşakçalarla beslenirler. Deniz tabanını uzun ve duyarlı bıyıklarıyla tarayarak av bulurlar ve buldukları avları ağızları, dişleri ve diliyle kırıp yerler. Dalışları yaklaşık 5–20 dakika arasında sürebilir ve 70 metre kadar derinliklere ulaşabilir. Morslar, Arktik ekosisteminde önemli bir rol oynar; doğal yırtıcıları arasında katil balinalar ve kutup ayıları bulunur ve yetişkin morslar dişlerini savunma amaçlı da kullanabilirler. Geçmişte aşırı avlanma nedeniyle popülasyonları azalmış olsa da günümüzde koruma önlemleri sayesinde kısmen toparlanmıştır. Ancak iklim değişikliğine bağlı deniz buzlarındaki azalma, bu türün yaşam alanlarını ve beslenme davranışlarını etkilemeye devam etmektedir.

57.PEMBE SOMON (ALASKA SOMONU) (Oncorhynchus gorbuscha)

Pembe somon ya da Alaska somonu (Oncorhynchus gorbuscha), somon ailesine (Salmonidae) ait bir anadrom balık türüdür ve Pasifik somonları içinde en küçük ve en yaygın tür olarak bilinir. Bilimsel adı, Rusça’daki “kambur” anlamındaki gorbúša sözcüğünden gelir. Pembe somonun ortalama ağırlığı yaklaşık 2,2 kg olup, şimdiye kadar kaydedilmiş en büyük birey 76 cm uzunlukta ve 6,8 kg ağırlıktadır. Bu balığın vücudu denizde genellikle arkadan çelik mavisi ve maviyeşil tonlarda, yanlardan gümüş ve karın kısmı beyaz renktedir. Sırt ve kuyruk yüzgeçlerinde geniş, koyu oval benekler bulunur ve ergin erkeklerde sırt bölgesinde belirgin bir kambur geliştiği için “kambur somon” adıyla da anılırlar; dişilerde bu kambur yapısı görülmez ve renkleri daha az belirgindir. Pembe somon, Kuzey Pasifik’in her iki tarafında yaşayabilir: Alaska’dan Washington Eyaleti’ndeki Puget Sound’a, Rusya’dan ise Kuzey Kore’ye kadar uzanan geniş bir dağılımı vardır. Kuzey Amerika’da Alaska’nın kuzey kıyılarından Kanada’ya uzanan alanlarda görülür; ancak bu tür Puget Sound’un güneyinde önemli ölçüde üreyemez. Bu tür anadrom bir yaşam döngüsüne sahiptir, yani yumurtadan çıkan yavrular tatlı suda büyüyüp okyanusa göç ederler; burada yaklaşık 1–1,5 yıl beslenip büyüdükten sonra yumurtlamak üzere tatlı sulara geri dönerler. Dişiler nehir yatağında sığ çukurlar kazarak yuvalar yapar; erkeklerin döllenmesinden sonra dişiler 1.200–1.900 yumurta bırakır ve yumurtalar bırakıldıktan sonra iki hafta içinde çoğu birey ölür. Pembe somon denizde küçük kabuklular, zooplankton, kalamar ve küçük balıklarla beslenir. Yumurtlama alanı olarak kullandığı tatlı sularda ise omurgasızlar, diğer balıklar ve kuşlar gibi pek çok canlı yumurtalarını, yavrularını ve yetişkin bireyleri avlayabilir. Öte yandan, deniz ortamında pembe somon balıkları, deniz memelileri, köpekbalıkları ve diğer balıklar gibi ekosistem avcıları için önemli bir besin kaynağıdır.